Chorzy o wyraźnym obniżeniu poziomu uogólniania

Chorzy o wyraźnym obniżeniu poziomu uogólniania, w ogóle nie potrafią posługiwać się operacją klasyfikacji. Konkretne cechy przedmiotów są dla nich na tyle różne, że nie można ich łączyć. Nawet stołu i krzesła nie mogą oni umieścić w jednej grupie, ponieważ „na krześle się siedzi, a przy stole się je i pracuje”. Czasem chorzy tworzą wiele drobnych grup na podstawie bardzo konkretnego, przedmiotowego związku między nimi, np.: klucz i kłódka, zeszyt i ołówek. Niekiedy łączą oni przedmioty będące elementami jakiegoś tematu. Na przykład jedną grupę stanowią jajko, łyżka, nóż drugą – zeszyt, stalówka, ołówek – trzecią

kłódka, klucz, szafa. Badany wyjaśnia: „On przyszedł z pracy, zjadł jajko łyżeczką, ukroił sobie chleba, potem trochę coś robił, wziął zeszyt, pióro i ołówek. „Rozwiązania tego rodzaju nazywamy konkretno-sytuacyjnymi. Występowały one głównie u oligofreników, a także u niektórych chorych po przebyciu ostrych form rozsianych zaburzeń organicznych o różnej etiologii.

U opisywanych chorych nie występowały z reguły symptomy psychotyczne (majaczenia, halucynacje, zaburzenia świadomości). Potrafili oni prawidłowo wykonywać jakąś nieskomplikowaną pracę, jeżeli jej warunki były niezmienne i ściśle określone. Zmiana warunków wywoływała trudności i zaburzenia działania. W szpitalu chorzy ci łatwo podporządkowywali się regulaminowi, brali udział w niektórych pracach, pomagali personelowi, często jednak popadali w konflikty z innymi chorymi. Dokonanie operacji klasyfikacji, która wymaga wyodrębnienia z wielu cech konkretnych, uogólnionej cechy przedmiotu, jest dla takich cho-rych trudne.

Podobne trudności wystąpiły u tych osób przy wykonywaniu zadania „wykluczanie przedmiotów”. Badanemu pokazywano obrazki przedstawiające po cztery przedmioty dobrane w ten sposób, że trzy miały coś wspólnego, a czwarty do nich nie pasował. Badany powinien wskazać, który z czterech przedmiotów należy wyeliminować. Na przykład, na obrazku przedstawione były następujące przedmioty: termometr, waga, zegarek, okulary. Należało w tym przypadku odrzucić okulary, ponieważ tylko one nie stanowiły przyrządu pomiarowego.

Istota psychologiczna tej metody polega na tym, że badany powinien przede wszystkim zrozumieć pewną umowność całej operacji. Tylko w wypadku, kiedy znajdzie on zasadę uogólniania trzech przedmiotów, potrafi wykluczyć czwarty.

Metoda ta wykazuje również, czy badany potrafi znaleźć prawidłowe sformułowania słowne dla uzasadnienia wybranej przez siebie zasady wyodrębniania, oraz czy potrafi on zmienić sposób rozwiązywania zadania. Przytaczamy przykłady wykonywania tego zadania. Chory przy pokazywaniu mu obrazków: termometr, zegarek, waga, okulary – oświadcza: „Trzeba usunąć termometr, ponieważ potrzebny on jest tylko człowiekowi choremu”. Inny chory z tej samej grupy proponuje połączyć zegarek, termometr i okulary, ponieważ: „Jeżeli człowiek jest krótkowzroczny, patrzy na termometr i na zegarek przez okulary”.

Przy pokazaniu czterech przedmiotów, z których trzy należą do źródeł światła sztucznego (lampa naftowa, świeca, żarówka elektryczna) a jeden do naturalnego (słońce), chorzy często eliminują lampę naftową tłumacząc, że jest ona obecnie niepotrzebna: „Nawet w najbardziej głuchych zakątkach zakłada się elektryczność”. Inni chorzy z tych samych powodów eliminują świecę.

W tabeli przytoczone są niektóre typowe odpowiedzi świadczące o tym, że chorzy traktują pokazywane im przedmioty z punktu widzenia ich konkretnej przydatności życiowej i nie potrafią dokonać operacji, nie rozumieją zawartej w zadaniu umowności.

Dodaj komentarz

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>